Laboratorio Invisibel

Antropoloxía Imaxinaria

Posted on: Xuño 25, 2010

A cuestión kantiana da antropoloxía, a súa cuarta pregunta, a que sintetiza e subsume tódalas demais: “que é o ser humano?”; supón segundo Foucault un cambio de paradigma na filosofía e na cultura occidental (ver vídeo-entrevista de Badiou). Pasamos dun paradigma que pensa a infinitude (o Ser, a Deus…) a un paradigma que parte da finitude como condicionamento, que parte do previo, do apriori e da súa estructura trascendental.

Que é o ser humano?”, Foucault destaca a ciencia da psicoloxía como axente para este novo paradigma. E dentro dela, cada vez máis, o estudio do inconsciente: emerxe o territorio do non-pensado (Heidegger). Agora, ben, consigue a psicoloxía estudiar e analizar este territorio e abordalo con satisfacción? Xorde o problema da psicoloxía como ciencia; compracente co sistema mundial-social imperante: ciencia do capitalismo e da mercadoría burguesa, compracente coa continua desterritorialización dos fluxos que esta opera e o rexime de identidades nas que se sustenta.

Como comprender ao ser humano en toda a súa dimensión, profundidade, complexidade, polaridade, multiplicidade… sen reducilo á noción de unidade, individuo, etc. típica do paradigma moderno de suxeito? Porque nesas ainda está a psicanálise que salva ao Eu, ao Ego, que o xustifica e o explica, a pesar de aceptar e admitir o seu territorio inconsciente, non acepta unha base partida, aberta, escindida do mesmo, non acepta unha base da consciencia desterritorializada. E sen embargo pretende convivir nun capitalismo, baseado na desterritorialización dos fluxos…

Por outra banda, Heidegger, neste territorio do non-pensado, expresa clara e explicitamente que a súa filosofía, como analítica do dasein (ser-aí) non pode ser unha antropoloxía, non se pode confunidir con ela, porque iso supón esquecer a dimensión específica do Logos, a linguaxe alén do físico-fáctico, o aberto do Ser como destino, a diferenza ontolóxica… O cal non deixa de traer tamén os seus problemas: como se xustifica a súa vez esa diferenza? Non se apela en Heidegger a unha orixe, a unha esencia dende a que soamente pode reivindicar o esquecemento? Non permanece Heidegger no paradigma da procedencia?

Cando falamos de Antropoloxía Imaxinaria o facemos conscientemente neste escenario. Falamos, por unha banda, non dunha antropoloxía cultural calquera, pois isto dalgunha forma subsumiría esa forma de cultura nunha concepción maior, nunha visión externa que a comprendería, estudiaría, analizaría…  dende a óptica antropolóxica. Mais por outra banda, si queremos e podemos falar de antropoloxía; contra Heidegger, evitando fuxir do físico-fáctico, como fai Heidegger, evitando unha fundamentación exclusivamente espiritual, sotereolóxica, esencial, referente ao Logos e ao orixe como fai Heidegger; e mantemos así a cuestión kantiana sen trascendentalizala na unidade do dasein e o seu destino no Ser.

A idea de subxectivación colectiva singular non se refire forzosamente a un alma inmanente ou trascendente, que sería o alma dun grupo social: todas esas concepcións que refiren os fenómenos subxectivos a identidades culturais teñen sempre un fondillo de etnocentrismo. Unha subxectividade pode estar implicada en procesos de singularización -como a subxectividade dos grupos homosexuais ou dos negros, que reinventan un sistema relixxioso particular como o candomblé- sen que se teña, por iso, que proxectar a referencia dunha identidade cultural sobre esa produción de subxectividadeF. Guattari, Micropolítica. Cartografías do desexo.

Así, quedaría claro, esa antropoloxía non pode ser cultural; porque a cultura non se dá ao marxe das formas-de-vida, como algo relativo, casual… A antropoloxía é imaxinaria; como capacidade e potencia de singularización vs. actualización dunha identidade e dunha orixe.

O imaxinario como potencia imaxinante, proxección, o pulo que porta ao ser humano alén do físico-fáctico, mais sen tampouco crear por iso un destino, unha relación de trascendentalidade co Ser, co Logos, coa Linguaxe e coas súas formas, non separar, hipostasiar o plan que se desdobra na imaxe. Non entrar no posíbel xogo dunha loita da vida, contra o seu pulo de morte. A imaxe xorde como vida inserta no horizonte de morte; sen poder separarse del, fugaz absoluto, brillo do efímero, do instante, do corpo sen órganos en continua reórganización, da noite, do caos e da escuridade.

A esquizoanalise proponse estudar a psicose en vez da neurose como fai a psicanálise. O característico das nosas sociedades e o seu problema non é a repetición dunha mesma escena edípica nos actos neuróticos, senón precisamente liberarnos desa estructura edípica nos actos psicóticos. Liberar por tanto a psicose e a súa potencia desexante. A medida na que produce diferencia ou se inserta na diferencia en vez da Mesmedade e a súa continua referencia falocéntrica na que encarcela continuamente a psicanálise ao desexo.

Pode ser interesante, na mesma liña, comprender a proposta de Agamben; que reclama a dimensión imaxinaria como compoñente esencial do ser humano e aquilo que o sitúa nun ENTRE (humano, animal, deuses) e a través do cal, se cabe, advén un novo tempo, unha nova comunidade, un novo paradigma.

Semella que a produción de cultura occidental transformouse a través da mercadoría e do capitalismo nunha produción baleira, que rexeita a idea de fantasma e o seu correspondente potencial imaxinario. O arte baléirase da súa áurea (Benjamin) e se mercantiliza, se inserta como producto en vez de como productividade desexante. Perde a súa dimensión resoante co pensamento, a súa implicación teórica (separación de teoría e espectáculo) e sobre todo a súa vinculación directa e inmediata coas formas-de-vida (antropoloxía). Consúmase así a época do nihilismo (TIQQUN) co dobre tentáculo do Biopoder & Espectáculo.

A Antropoloxía Imaxinaria é unha forma de desteritorializar a antropoloxía dunha forma de vida asimilada polo nihilismo e abrila (abrirlle) ao seu potencial imaxinario. Abrila a escuridade das formas non acabadas e necesariamente sempre en (re) construcción. Quedarse coa capacidade, rexeitar toda proxección como resultado final e conformado. Insertala nun plan de produción desexante e imaxinario inmanente, sen órganos, en íntima relación coa súa pulsión de morte e definición.

Mais é un modo a súa vez, de afirmar que non soamente é o espírito ao que se refire este imaxinario, é dicir: que as formas de vida como tal, e polo tantio a(s) antropoloxía(s) son fundamentais e non precisan de fundamentación, xustificación, procedencia, esencia (Heidegger) senón que se dan como previo condicionamento e territorio de posibéis.

As formas de vida tradicionais: son xa imaxinarias? non conteñen xa un potencial imaxinario, desterritorializado…. Antropoloxía Imaxinaria é ese pasado que nos pertence (un pasado puro…): aos antropos imaxinarios, imaxinantes, desexantes. É ver e rastrexar (analizar) en qué medida as (nosas) tradicións respectivas conteñen grandes (ou pequenos) índices de desterritorialización imaxinaria ao respeito das formas de cultura ás que logo darían lugar, ou nas que se insertan; mais rescatar de aí, extraer, o potencial polo cal non pertencen exactamente aos seus respectivos arranxos (agencement).  Isto ten moito que ver co paganismo nas tradicións, as heterodoxias, o modo en que iso pode insistir, subsistir, resisitir.

A Antropoloxía Imaxinaria destaca o modo en que xa había TECNOLOXÍAS no interior e no pasado da tradición e trata de recoller esas tecnoloxías pretéritas e proxectalas cara un novo futuro, unha nova comunidade por vir.

Mais incluso, as técnicas tradicionais, de por se, convértense en tecnolóxicas, na medida en que lles damos conciencia, as acreditamos alén dun sistema de uso, económico-capitalista de eficacia, pois fuxen así dos seus arranxos concretos, e as emancipamos do rexime de captura do capital.

Advertisements

9 Respostas to "Antropoloxía Imaxinaria"

Engado unha cita e unha nota antes de darlle o debate. A primeira contextualiza a Foucault dentro da mil veces repetida “crise da filosofía”. Dirase que o nacemento da historia moderna supón a crise da filosofía metafísica tal cal foi herdada da Escolástica. Por exemplo, Ernest Renan no 1858, facendo resoar os ecos da revolución hegeliana, premonitorio das tensións entre as femonoloxías e o positivismo que co martelo desexará esmagar Nietzsche, escribe:

“Las ciencias históricas me parecen llamadas a substituir a la filosofía abstracta de la escuela en la solución de los problemas que en nuestros días preocupan con mayor gravedad al espíritu humano. Sin pretender negarle al hombre la facultad de superar mediante su intuición el campo del conocimiento experimental, podemos reconocer, eso parece, que no hay para él más que dos órdenes de ciencias, las ciencias de la naturaleza y las ciencias de la humanidad: todo lo que está más allá se siente, se percibe, se revela, pero no hay modo de demostrarlo. La historia, quiero decir la historia del espíritu humano, es en este sentido la verdadera filosofía de nuestro tiempo. Toda cuestión de nuestros días degenera forzosamente en un debate histórico; toda exposición de principios se convierte en un curso de historia”.

A nota que querería engadir ten que ver con “Les mots et les choses” (As palabras e as cousas), que é o libro no que Foucault, no momento da entrevista, está desenrolando as ideas que debate con Badiou. Alí plantexa-se como é que poderían funcioar en tanto que elementos de “contra-ciencia” o “inconsciente” psicoanalítico (por entón, no 1966, está pensando en Freud e sobretodo Lacan) e a “historicidade” da etnoloxía (Lèvi-Strauss era a figura do momento; máis tamén leera con paixón a xente como Marcel Mauss ou Michel Leiris). O que está facendo ahí Foucault é mapear o terreno, ver os elementos que poden ser utiles para artellar esa contraciencia crítica que desenmascare o suxeito transcendental de Husserl que retoma Marleu-Ponty, ou a non problematización do home implícita no Dasein heideggeriano ou no existencialismo de Sartre. Existencialismo, humanismo e fenomeloxía, tales son os “enemigos” de Foucault. Agora ben, desenmascarar o home non significa atopar o que é real ou esencial, definitorio da experiencia humana. A tarefa é contraria: amosar como esa experiencia, esa cousa que é o ser humano tal e como foi definido pola filosofía moderna, pola economía política, a bioloxía, a lingüística, as ciencias humanas ou sociais, ten data de produción, unha data que coincide co nacemento de tales disciplinas nos comezos do XIX; e que tal e como esta figura data de inicio leva en si a marca da súa propia caducidade. O libro de Foucault remata coa súa coñecida advertencia nietzschiana: “o home non é o problema máis antigo nin o máis constante […] é unha invención recente […] se por calquer acontecemento cuxa posibilidade podemos como moito presentir, pero cuxa forma e promesa non coñecemos agora, oscilaran, com o fixo, a fines do século XVIII no chan do pensamento clásico, entón podería apostarse que o home borraríase, como nos límites do mar un rostro de area”. Agora ben, hai que dicer que “contra-ciencia” non é, de ningún xeito, algo que vai contra a ciencia. A laboura da contra-ciencia é crítica nun sentido kantiano. A contra-ciencia é aquelo encaminado a facer aparecer de modo discursivo as formas-límites das ciencias humanas xurdidas no XIX. A súa función crítica consite en amosar como o saber sobre o home (moderno) establece “por debaixo das especies de inconsciente e da historicidade, a súa relación con aquelo que as fai posibles”. En fin, trátase de ventear analíticamente o que dun xeito post-kantiano chama o “apriori histórico” do home moderno; xa non as categorías apriori de Kant (a-históricas, semi-transcendentais), coas que acotaba os límites do pensamento humano, senon o que, achegado ao estructuralismo, bautizará co termo episteme ou “campo epistémico”, é dicer, as redes discursivas históricamente formuladas que fan posible que algo como o home (moderno) apareza, sexa pensado e vivido, nun momento dado.

Manu, para ser sinceiro, debo dicer que me resulta moi difícil de comprender o teu texto. Leo apuntes tremendamente estimulantes, como o referente a proposta dunha antropoloxía que vaia máis alo da “antropoloxía (social e) cultural” é a tradición da “antropoloxía filosófica”. Máis, o argumento queda moi oscuro, sen precisar o que se entende por cousas como “formas de vida tradicionais”, e outras referencias que non entendo por que foron insertadas (p.ex., cando se mencioa o paganismo). Ocurre o mesmo noutros pasaxes. O seguinte párrafo, por exemplo, plantéxame un bo número de preguntas, máis tamén dúbidas, xa que non vexo definición nos conceptos:

Semella que a produción de cultura occidental transformouse a través da mercadoría e do capitalismo nunha produción baleira, que rexeita a idea de fantasma e o seu correspondente potencial imaxinario. O arte baléirase da súa áurea (Benjamin) e se mercantiliza, se inserta como producto en vez de como productividade desexante. Perde a súa dimensión resoante co pensamento, a súa implicación teórica (separación de teoría e espectáculo) e sobre todo a súa vinculación directa e inmediata coas formas-de-vida (antropoloxía). Consúmase así a época do nihilismo (TIQQUN) co dobre tentáculo do Biopoder & Espectáculo.

Fago unha lista de dúbidas/preguntas:

– Cal é o problema dunha mercantilización do arte? É esto un problema? Para quen o é? -Supoño que non o será para o artista, o crítico literario, o comisario de museos, etc.

– Polo demáis, é acaso a perda do aura (valor-autenticidade), motivada polos avances da reprodución técnica, algo que debamos lamentar?

– Que é unha pantasma, que é o seu potencial imaxinario, e por que o capitalismo non é capaz de producilo?

– Cal é o problema de que o arte se inserte como producto e non como “productividade desexante”? Quizáis non entenda ben este punto. Vou cun exemplo: A Gioconda de Leonardo era o primeiro ou o segundo?

– Que significa exactamente o dobre movemento que ha de emprender o arte, primeiro para facerse resoante co pensamento, e despois para separar a súa vertente teórica do espectáculo? É acaso posible que o arte sexa outra cousa senon espectáculo?

– Sobre as formas de vida. Dado que o arte actual xa conecta directa e perfectemante con esas formas-de-vida inmantadas as institucións artísticas (facultades universitarias, museos, Sohos, en Coruña o bairro Monte Alto, etc.), cales son esas outras formas-de-vida desconectadas nas que se está a pensar?

– Non habería que criticar tamén a figura do artista, aquel que dende a segunda metade do XVIII asume a forma dunha nova individuación que ten por vocación a orixinalidade (o que Charles Taylor chama “xiro expresivista”), que é froito dunha espiritualización do arte, case unha relixiosidade, que fixo posible a Herder dicer “o artista converteuse nun Deus creador”?

– En liña co anterior, pregunto: pasa a solución por un Do It Yourself xeneralizado, unha democratización do arte (ser todos artistas, porén o arte como algo mediocre), ou máis ben pasa polo rexeite da forma moderna que asume o artista, na anterior pregunta insinuada, e cuxo ethos e imaxe sabemos que se xeneralizou á virtual totalidade das clases medias nas sociedades de consumo? Se esto é así, cales son as liñas de flotación, cales os seus contornos, cal a miseria desta figura do artista que ha de ser criticada? É posíbel reconstruir outra figura sen caer na vulgata máis inxenua, esto é, repetindo precisamente as memas difuminacións nihilistas que o artista en cuestión quería facer pasar por solucións (a saber: os tópico que dende hai máis de un século levamos escoitando e que agora se repite de xeito automático: un arte que difumine a separación entre arte e vida, entre arte e política, etc.)?

– Supoño que da anterior pregunta despréndense tamén estas: quen perdeu realmente o aura? O aura de quen hai que defender? Non é a orixinalidade do artista, o aura da súa figura, tanto o máis como a da obra reproducible, o que leva un bo tempo en crise? Non se parece demasiado este artista ao primeiro filósofo ou sacerdote asceta da Xenealoxía da Moral? Se queremos falar de “sacerdotes do espectáculo” e resentimento, non é o mellor exemplo desto mesmo Guy Debord? Cando Nietzsche di que os guerreiros desconfían de este ser contemplativo, débil i enfermo, e que para subsistir ten que convencer con malas artes o resto do que contra todo pronóstico o seu é o bo, non nos atopamos ante a mesma situación? “Así, pois, máis ben seremos nós os que teremos que axudarlle a defenderse ben contra nós, en lugar de temer ser refutados demasiado ben por el” -Non foron a Internacional Situacionista, os happenings dos sesenta, Warhol, o movemento das flores, as últimas máscaras que empregou ese tipo de artista nacido nas postrimerías do XVIII ou nos inicios do XIX e do cal faríamos moi ben en librarnos dunha vez por todas? (como ves, a pregunta é moi foucaultiana; de feito, análoga a súa crítica da relación entre a sexualidade moderna e os movementos de “liberación sexual”).

– Por fin: Que é o arte hoxe?

Non creo que o arte institucional xa conecte coas formas de vida como por veces supós. Para que isto sexa así tería que transformarnos integralmente este arte e estar moito máis presente nas nosas vidas, na composición dos nosos afectos e de quén somos: nun sentido singular (até o punto de con-formar continuamente a nosa identidade e digamos que SOPORTALA). Estou dacordo en que as cousas se con-funden e que igual que hai movementos de desterritorialización na vangarda artística os hai de reterritorialización e axenciamento (é dicir, de captura, dos que se apropia o sistema); entendo que por momentos poden funcionar como unha máquina de coaptación e modelización, ou máquina-sacerdotal, por dicilo dalgún modo. Agora, ben, todo depende de cómo se mira e qué sexa o que queiras rescatar (EXTRAER!) de cada proceso. É malo o 68? Son malas as vangardas?…

O arte pop e as vangardas coido deron bastante de si: en concreto cuestionan a nosa identidade, fan do arte unha forma de artellamento social e político, dan un paso efectivo a favor da micropolítica contra a macropolítica. Que logo isto se institucionalizan? Que pasan a formar parte do sistema? dacordo! Mais sempre depende da nosa capacidade de extracción ao respecto; insisto. Incluso para contra-efectuala.

O arte cada vez máis ten que ser CLÍNICA e non crítica da sociedade; o que quere dicir: que non se poñen en cuestión nen se fai reflexionar sobre os valores da sociedade, tipos que xa están na sociedade, etc. senón que se producen eses mesmos valores e tipos: se forman e se conforman, se compoñen afectivamente, e se consolidan, se crean, etc. O arte e o imaxinario non é algo máis que se lle engada á sociedade como ocio, evasión, tranquilizante, anestesiante… senón que pola contra é a súa capacidade e potencia produtiva mesma, a súa capacidade existencial, de exporse/nos, de liberarse/nos, de cargarse/nos enerxeticamente, de diferenciarse/nos… O arte, a cultura, o imaxinario… é o primeiro; algo así xa o suxire Artaud no seu Teatro da Crueldade; que por moita fame que haxa non teríamos que esquecer… a escena.

O problema da crítica é que fai sempre referir estes valores e producións desexantes-imaxinarias que analiza a unha forma de cultura-sociedade sobre a que supostamente se exercen, e ver qué influxo e impacto sofre esa cultura e sociedade… mais é que a sociedade e a cultura non é outra cousa que esa produción desexante! non se pode analizar como algo a maiores que se aplica sobre un corpo xa formado! externo… Senón que eses afectos, a súa produción-recepción son os que forman o corpo mesmo, o corpo sen órganos de inmanencia social, contra o capitalismo nervioso, novas sinapsis de produción-comprensión nas que recrearnos (recreacionalmente que non recreativamente…) unha comunidade ou forma-de-vida singular. Neste sentido non cabe a pregunta “que é o arte?” sen que a súa vez o arte sexa xa, non outra cousa que, “aquilo que xa é”.

Esto, señor Man, está muy bien. Sus planteamientos se asemejan a las ideas que muchos de nosotros (indígenas) tenemos. Para nosotros (tal y como mi abuelo me lo refería) los seres humanos somos “seres de ensueño” y es nuestra “necesaria” condición es estar en un constante estado de re-invención, de lo que somos como personas y como “seres de ensueño”. Un día le pregunté a mi abuelo que qué era eso de re-inventar el sueño de uno, y el me dijo: “re-inventar la propia condición de ser hombre, de ser persona… Dime, mi’hijito, qué razón o pensamiento (de todos los que tú has estudiado en tus libros) contiene la certeza de lo que es el ser humano… Ninguna, por eso es necesario re-inventar lo que -para ti- es la esencia de ser humano…”. Por eso, a pesar de lo dificultoso de su lenguaje por momentos áspero, entiendo cuál es su dirección de pensamiento.

Enhorabuena.

Alberto.

Dende o proxecto Campo Adentro (http://medialab-prado.es/article/campo_adentro) Paco Inclán fai unha residencia en Alg-a Lab (http://campoadentro.es/blog/author/paco-inclan/) cunha exposición de obxectos que levará por título “Antropoloxía Imaxinaria” ;-).

No presente se descubre a experiencia agónica individual como modelo de vivencia plural para xustificar a sede, tamén a fame, con un trastorno neurótico e colectivo inducido para a autodestrución das clases, mentres as editoriais e os impulsos eléctricos seguen facendo realidade unha permanencia esquizo da socialización dos territorios decindo Amén, ate que experiencias plurais ven asomar outro holocausto colectivo, para entonces as letras ou as estampas non teñen tempo nin lugar algún, é cando se despertan en reflexos as orixes herméticas das casas, cando se rompen os espellos, cando a moralidade fai migas coa cruel xusticia natural que recoñece ao mais noble e ao mais ruín como supervivintes, perdurando o ben e o mal para reiniciar o ciclo da consciencia, situando a cada quen no seu sitio, empezando en compás unha nova medida do mundo. Apocalipsis.

boas Jeremías, como saber máis de ti? poderiamos coñecernos? andas en GZ? saúdos !!!

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: