Laboratorio Invisibel

Imaxinación constituinte (Graeber/Negri)

Posted on: Agosto 26, 2009

Dream Book Cover

Inicio este “post” co fin de debatir conxuntamente a cuestión da imaxinación e o poder constituinte. (Máis sobre a imaxinación aquí). A cita a continuación está tomada do ensaio “On the Phenomenology of Giant Puppets” do antropólogo anarquista David Graeber. Este ensaio, posteriormente publicado en Possibilies, tenta respostar a seguinte pregunta: Por que a policía destrozou con tanta ira os xigantes de papier-mâché e outras experiencias carnavalescas do movemento alterglobalización norteamericano? Graeber atopa a resposta nos problemas que platexa o que chamará a “imaxinación constituinte”, concepto que é definido no medio de teorías de tipo postestructuralista e fenomenolóxico, e que o leva a defender o que chama “realismo crítico” (a realidade como algo que nunca se pode coñecer completamente, dado que imaxinación e realidade son os dous reversos dun mesmo proceso).

A ilustración que acompaña esta entrada é do libro Constituent Imagination, que pode descargarse en PDF aquí.

Aquí vai a cita, seguida de un par de notas de Negri sobre o poder constituinte. Graeber comenza falando de como as prácticas carnabalescas chocan con e confrontan as normas en mente dos “burócratas-armados” (policía). Como todo burócrata, cando a un se salta a norma… E os xigantes cabezudos e os travestis danzando diante da madeira para romper o cordon policial é, por suposto, algo que vai contra as súas normas mentais. Vai a cita:

What this means in the streets is that activists are trying to effectively collapse the political, negotiating process into the structure of the action itself. To win the contest, as it were, by continually changing the definition of what is the field, what are the rules, what are the stakes—and to do so on the field itself.39 A situation that is sort of like nonviolent warfare becomes a situation that is sort of like a circus, or a theatrical performance, or a religious ritual, and might equally well slip back at any time. Of course from the point of view of the police, this is simply cheating. Protesters who alternate between throwing paint balls over their heads, and breaking into song-and-dance numbers, are not fighting fair. But of course as we’ve seen the police aren’t fighting fair either. They systematically violate all the laws of combat. They systematically violate agreements. They have to, as a matter of principle, since to do otherwise would be to admit the existence of a situation of dual power; it would be to deny the absolute incommensurability of the state.

In a way, what we are confronting here is the familiar paradox of constituent power. As various German and Italian theorists are fond of reminding us, since no system can create itself (i.e., any God capable of instituting a moral order cannot be bound by that morality…), any legal/political order can only be created by some force to which that legality does not apply.40 In modern Euro-American history, this has meant that the legitimacy of constitutions ultimately harkens back to some kind of popular revolution: at precisely the point, in my terms, where the politics of force does meet the politics of imagination. Now of course revolution is precisely what the people with the puppets feel they are ultimately about—even if they are trying to do so with an absolute minimum of actual violence. But it seems to me that what really provokes the most violent reactions on the part of the forces of order is precisely the attempt to make constituent power—the power of popular imagination to create new institutional forms—present not just in brief flashes, but continually. To permanently challenge the authorities’ ability to define the situation. The insistence that the rules of engagement, as it were, can be constantly renegotiated on the field of battle; that you can constantly change the narrative in the middle of the story; is in this light, just one aspect of a much larger phenomenon. It also explains why anarchists hate to think of themselves as having to rely in any way on the good offices of even wellmeaning corporate media or liberal NGO groups, even, the frequent hostility to would-be benefactors, who nonetheless demand, as a prerequisite to their help, the right to place anarchists within their own pre-set narrative frameworks. Direct action is, by definition, unmediated. It is about cutting through all such frameworks and bringing the power of definition into the streets. Obviously, under ordinary conditions—that is, outside of those magical moments when the police actually do refuse to fire—there is only a very limited degree to which one can actually do this. In the meantime, moral-political struggle in the “courts of public opinion”–as well of the courts of law—would seem unavoidable. Some anarchists deny this. Others grudgingly accept it. All cling to direct action as the ultimate ideal.

This I think makes it easier to see why giant puppets, that are so extraordinarily creative but at the same time so intentionally ephemeral, that make a mockery of the very idea of the eternal verities that monuments are meant to represent, can so easily become the symbol of this attempt to seize the power of social creativity41, the power to recreate and redefine institutions. Why, as a result, they can
end up standing in for everything—the new forms of organization, the emphasis on democratic process —that standard media portrayals of the movement make to disappear. They embody the permanence of revolution. From the perspective of the “forces of order”, this is precisely what makes them both ridiculous, and somehow demonic. From the perspective of many anarchists, this is precisely what makes them both ridiculous, and somehow divine.

Antonio Negri define o poder constituinte como una potencia de resistencia e creatividade, ou para ser máis exactos, como a constitución da potencia en tanto que potencia creativa e resistente. Pode quedar máis claro se explicitamos que quere dicer “constitución”:

“Por «constitución» queremos decir tanto la constitución formal, el documento escrito junto con sus variadas enmiendas y aparatos legales, y la constitución material, es decir la continua formación y re-formación de la composición de sus fuerzas sociales” (Negri y Hardt, Imperio, 2005, pp 16).

E un extracto dun artigo meu con varias citas do libro de Negri, El poder constituyente, Madrid, Libertarias/Prodhufi, 1994:

En tanto reducción y fijación constituida de la multiplicidad constituyente, el gerundio constituyente se opone al dominio de lo constituido (la Ley, la Constitución, etc.): “en consecuencia, el concepto de soberanía y el de poder constituyente representan una absoluta contradicción” (Negri, 1994: 43). Por debajo de la Ley trascendente siempre está ahí un hirviente caldo que la consolida o la vuelve imposible, la desplazada o la termina por derribar. Es aquí donde se elabora el poder constituyente, definido como la composición de la potencia en tanto que potencia creativa y resistente, y que no puede significar otra cosa sino la expresión y la liberación de la multitud más allá de su mistificación como pueblo. Sobre esta noción habrá de pensarse la revolución (“cuando se habla de revolución se habla de poder constituyente”, ibidem, 45). Sobre ella habrá que definir aquello que lo político significa (una configuración de la potencia ontológica irreductible al poder constituido: “el poder constituyente viene antes, es la definición misma de lo político”, ibidem, 407). Es también a partir de estos principios que habrá que repensar el propio agotamiento de lo político, es decir, el comienzo del Termidor (“lo político sin poder constituyente es como una vieja propiedad, no sólo desfalleciente sino ruinosa”, ibidem, 408).

Advertisements

8 Respostas to "Imaxinación constituinte (Graeber/Negri)"

Entendo o que plantexas, Antón. Singularmente, porque entendo que toda loita social debe implicar, necesariamente, unha imaxinación constituínte da potencialidade: non hai forma de vencer (nada, a nadie, reformular, se cadra, calquer sistema político represor) se non hai, na base formativa do ser, unha Imaxinación auspiciando unha potencialidade (a cal é entendida como proxección, impulso ou connato = virtualidade proxectada ao devir, ao futuro). Esta pulsión nunca é tanática e, de feito, toda manifestación do tanático (contra as formas máis sutis de creación erótica social, as greves das que ti falas, as formas de loita na que o xogo é prioritario: forma base mediante a ridiculización) sempre xera un revés no descontento que procede da xente que a sufre.

A tanatización é contra-fáctica coa evolución sociocomunitaria; a súa ferida mortal.

Sei que é dura, a Loita, cando esta se emprega (no sentido de “usabilidade”) cara unha reconducción dos fluxos sociais de enerxía (capital, forza ou consciencia) a novos campos donde a potenciación das consciencias humanas -en xeral alienadas por fluxos mercantís de poder que reprimen e alinean a realidade a puntos de pracer-desexante non autoconscientes- nos posibilite o coñecernos de novo xeito, de maneiras sempre novas e re-creándonos con todo o noso en derredor coma unha autoexpansión. A potencialidade do ser humano como proxecto innovador (de ser), coma Experimentación. A dura loita é dura na medida en que un desplega o seu potencial.

Seino! A dificultade entraña sempre unha revolución, pero tamén entraña a necesidade da innovación. O creador, o proceso creativo, como base de toda autonomía de re-constitución do poder, que non é senón aglutinar o fluxo de enerxía disperso e reconducilo a un punto (horizonte desexante) diferente daquel que nos foi imposto, ora ben por tradición, ora ben por nós permitir que nos adoctrinen.

A verdade é que o plantexamento do Poder como núcleo fundante do noso devir, debe ser replantexado, de modo que a apertura que este impón sobre o social (a nivel de reformulacións e recanalizacións) non nos faga esquecer que o seu potencial é, sobre de todo, creativo, e que nese proceso de autodesplegue (devido en algo) consciente hai unha forza que é enerxía imaxinativa, mental e creativa.

Esa forza, primitiva e insondable, é a que hai que recrear, e facer que esta respire o seu inicio, a súa orixe, a súa potencia primeira (causa fundante, orixe formativa: plenitude emerxente), de modo que sexa en ela visible o fluxo primario no que “todo é”, en tanto que “potencialdiade que a nós chega”, o que fai entender que “todo é común / todo é comunismo”. Só as formas menos evolucionadas de potenciación do ser (esto é, manifestación de este como “algo concretuado” no real) producen efectos non horizontais e non autodesplegantes no que a voz de cada ser (a súa potencia propia) é replegada cara unha asimilación dun discurso, voz ou método de outro. O adoctrinamento, a mimética sen creatividade.

Niso entendo, por exemplo, que a potencialidade do movemento de Oaxaca, no que tiven a desgraciada sorte de participar como membro colectivista, e editor de textos dos membros da APPO, tivo a súa razón efectiva de ser en que cada ser proclamaba en público a deliberada fe en que o outro, o meu próximo, en tanto que “compañero / hermano de lucha” era ser-en-desplegue, ao igual ca min, e a súa potencialidade era a súa Palabra, o seu Corazón (fonte da que a Palabra bebe) e o seu Pensar (esencia do trazar do seu percorrido vital, vida).

Como consigna ética fundamental a idea de “Consolida un Pensar, Desarrolla un Discurso y Genera un Buen Corazón”, é base para o que eles, nós, entendiamos como o “Buen Gobierno” (que implica unha política ontolóxica ou enerxética do ser, un desarrollo evolutivo do ser en tanto que desplegue en min do ser como forma colectivizada). Non había ningunha necesidade de independizarse do outro, a propia velocidade do proceso constitutivo da nosa asamblea (multitudinaria, amplia e multiforme) impideu que ninguén proclamara voz autorizada, sobre as demais, pero si que escoitáramos, en esa selva de signos a vir implacabeis, que “toda voz debía ser analisada, pero con corazón, con esencia, con algo así coma un plus de realidade emanando, intuitivo, dende o centro de nós, e que era, razón, esencia e centro do noso desenvolvernos colectivo”.

Entendíamos, entendemos (aprendín, polo menos, daí) o seguinte: que non pode haber potenciación colectiva se non a hai individual. E que toda potenciación individual que non potencie o colectivo é Egoismo. E que toda potenciación colectiva que non potencie o individuo é Fascismo.

Invítovos a ler (contemplar, alomenos) o seguinte libro, Memorial de Agravios.

Por outra parte, con moito gusto, gustaríame invitarvos tamén a escoitar as palabras deste gran amigo e home de ben que fixo moito pola labor comunitaria en Oaxaca, nas asambleas que, gracilmente, contiveron o poder non constitutivo senón constituido dos voraces raptores do Goberno de URO (Ulises Ruíz Ortiz) (creo que as súas palabras podémolas aplicar para a nosa reflexión sobre o poder constitutivo en tanto que imaxinación do devir de nós-un):

Espero que todo isto, amigos, sirva para o debate.

Rob.

Ps1: Acórdome que unha das formas de revolta que se formou en Oaxaca foi o stencil art: todas as paredes convertéronse, durante un tempo (a rúa, realmente, en toda a súa vasta extensión), nun lenzo creativo infinito; todo tipo de propostas (performáticas, pictóricas, etc.) tiñan cabida. Unha das moitas formas, graciosas, que me chamaron a atención foi esta: “Estamos construyendo el Nuevo Poder”.

Ps2: Hai un Erro no plantexamento da APPO (Asamblea Popular de los Pueblos de Oaxaca). Cando, chegado o momento, e consignando o non uso da Violencia ante a Agresión formativa da PFP (Policía Federal Preventiva), nunha manifestación que convocou a militantes políticos de todas as partes do mundo en torno ao Zócalo, donde a PFP (medievalmente) tiña atesourado o Centro como Espazo do Poder, o disparo de pedras dende o alto das casas oaxaqueñas cara as segundas filas da nosa greve fixo que os que non se enteraban da provocación comezaran (incluidos os “filtrados” e “porros” do Goberno na nosa xente) a enaltecerse e pedir “sangue”, cousa agresiva, vinganza. Iso foi, a Violencia desatada sen Control, o que fixo que, en última instancia, perdéramos, no tránsito ao Poder do novo Goberno Mexicano, de Vicente Fox a Calderón, en plena sesión de diálogos (necesarios, obrigados) co Goberno, para destituir a URO, a nosa forza colectiva e que devíramos ante os medios e ante o mundo coma movilizantes agresivos e destructivos, e que, ante a imputación, do novo goberno, de violentos e embaucadores, nos comezaran non só a perseguir, senón a matar e facer desaparecer. A Violencia foi o que nos Matou. O uso da Contención e da Reflexión, con incisións de Violencia no Sistema, fixo que vencéramos. Só o desatarse descontrolado da Violencia, reitero: sen Imaxinación, Crítica e Inventiva, sen Consciencia, porén, fixo que nos convertíramos en escravos do noso propio Trazo.

Ps3: Deleuze / Guattari dicen en Antiedipo: “Matar ao Pai é unha futil estratexia, mellor rirse del, incluso con el”.

Para min o problema da formulación que facedes dende Negri e Spinoza é que nom queda cabida para o Acontecemento. O poder constituinte formúlase dende unha posición racional: xustifícase moi ben, pero sempre baixo a lóxica argumentativa e incluso diría que opositiva a outro modelo ou estructura que trata de desprazar. O pensar como acontecer na imaxe, a súa superficie de fulgor i esplendor, é algo que como acontecemento absoluto, non se dá ate Nietzsche, no grande mediodía, instante da sombra máis corta, etc. bueno, certamente habería que rastrear ese acontecemento en Hegel, como consumación dialéctica da razón, mais sempre coa advertencia de que en Hegel se agocha unha sorte de falso movemento que non acaba de saír do punto dende o que parte: a integridade racional da conciencia. Que esta integridade se poida rachar, que a imaxinación sexa verdadeiramente delirante e poida delirar aos pobos, ás clases, ás persoas… isto nom se pode suxerir nin provocar a súa vez racionalmente ou xustificar segundo lóxicas constituíntes. Hai un paso, un estoupido, un acontecer para o que efectivamente se pode e se precisa estar preparado racional e loxicamente, mais que o acontecer en si, desborda esa capacidade nosa para producilo deste xeito. Vexo algo contradictorio no concepto de imaxinación-constituinte na medida na que a imaxinación é delirante e desbordante, é acontecer en si mesmo que efectivamente compromete ao corpo e aos seus afectos non por outra cousa senón porque non se pode dominar ou subordinar ao control racional (no sentido lóxico-deductivo). Hai un comentario que pode ser clave a este respecto en Spinoza, no texto de Abraham, cando fala Spinoza de que o desexo consciente non pode exceder as capacidades humanas porque senón por natureza, non sería humano ese desexo. Amósase aquí un pre-determinismo da esencia do ser humano, ou alo menos unha tendencia a fechalo nos limites dunha esencia. Comparemos isto con Nietzsche: o devir do home alén do gran mediodía é o camiño cara o super-home, no que a esencia anterior está desbordada e vén xa caracterizada por algo descoñecido, por algo indeterminado. É a fractura que marca o Acontecemento como tal no devir das esencias e que en Spinoza seguen dependendo de Deus. Claro que hai tamén en Spinoza como unha gran lagoa, de infinitos atributos de Deus ou a Natura que descoñecemos, mais non deixa de ser unha relación subordinada a do ser humano coas súas posibilidades respecto a unha predeterminación natural ou divina… soamente, se podemos pensar dende po espacio-tempo, dende o Acontecemento, como eixo vertebrador das potencias, sen subordinar entón estas a ningún tipo de pre-existencia destas potencias, soamente así, estamos desbancando esa filosofía do acto, ese paradigma determinista que se fixou dalgún xeito na tradición. É para iso, a horizontalidade do corpo sen órganos e do desexo que se argumenta para a multitude, a súa positividade, ten que verse ameazada por unha sorte de negatividade, unha sorte de pulo de morte, de alta definición e concreción da imaxe, do instante, do Acontecemento. Ese Acontecemento é: eterno retorno, doutrina selectiva, criación de singularidades que disgraga a multitude segundo unha nova diferencia: a da transformación. Negatividade que está en Hegel, aínda que non do todo resolta, que está en Heidegger, em Tiqqun: como escatoloxía da historia, consumación do bloom, do nihilismo, etc. A multitude quédase nun plano social que non trascende metafisicamente o tempo e a historia senón vén disgregada polo acontecemento que a fisura, que a atravesa, que a selecciona, a crea a articula, a projecta cara o seu porvir, tecnologicamente. A potencia da filosofía, a potencia do pensamento é a súa incapacidade, a súa negatividade; xa dende a dialéctica de Platón ou dende Sócrates e ata Parménides. Canalizar ben esa potencia e consumala; nesas estamos, niso consiste a hisotira do ser de Heidegger, que en Spinoza está aínda vinculada a Deus e á natureza como substancia atemporal. Mais a negatividade, como potencia, e polo tanto, o desexo, o conatus, o anhelo, que efectivamente, non por ser negatividade significa que sexa carente (aí está Spinoza!) é como tal espacio-tempo, sen contido, sen espesor, instante, escuridade total, interactividade da imaxe fronte a súa imposición.

Non entendo de todo o que queres argumentar, Manu.

O que si entendo é o seguinte:

a) Deus non é, para min, un ex machina calquera: é unha configuración do non-coñecido que está aí computando. A relatividade xeral, por exemplo, é un aspecto do divino – descoñecido que, no medievo, non era asimilable senón por unha mística ou por unha maxia. O seu Deus, do medievo, era a conxunción de todos os elementos de forza visible (e intuibles) que estaban aí dotándonos de sentido; porén, o Deus de Descartes, ao igual ca o deus de Newton, non é un deus racional, porque non existe tal conceptuación, senón intuitivo -como ben proclama Kant- de tal modo que só a intelectividade sensorial nos pode levar a comprender que Eso Desconcertante e Descoñecido, que rixe o paradigma do mundo, tal e como nós o concebimos intelectualmente, está aí configurándose coma algo exterior, mais ao mesmo tempo interno. O Deus é unha metáfora que admite múltiples interpretacións: non o entendamos Dogmáticamente, senón como a causa contravisible do real en tanto que aspecto descoñecido, computante e irrisoriamente evolutivo.

b) A Negatividade: enténdoa e admítoa. A direccionalidade da mesma é a condición de todo movemento social. Non hai ningún movemento social que non se basee no impertérrito axioma de que todo o posible se da non só pola afirmatividade senón por ese reducto escuro e negativo que extende o noso ser a un novo nivel: todo tese precisa dunha antítese. Esquecerse diso é perder o alento. Outra cousa: Dionisos. Ti sabes que é bestial.

c) A Ensoñación e o Novo Paradigma: De algunha maneira non é posible pensar o ser se non pensamos ao mesmo tempo en que é posible crear un novo instrumento de coñecemento no real (artefactos ou discursos, métodos ou prácticas) que nos institúan nun novo nivel de aspectuación do real mesmo, en si – na súa inconformatividade (en tanto que algo donado, aí, incomprensible, mais existente). Esa práctica ou método é unha sorte de linguaxe, unha conceptuación, unha arquitectura discursiva e metaconstructiva: é un universal de acción, en evolución, dado a ver como un Paradigma, que non crea un só… De feito, qué estamos facendo ao darlle forma ao noso pensar aquí (ti, Antón, Abrahám, Rosendo, eu) senón xerar un tecido constructivo no pensar e no dicir que nos permita comprender o ser existente dende un “novo punto de vista”, tal vez non único, tal vez común con outros, noutros lugares do mundo, pero si que único en tanto que é producción nosa: de nós emana como un saber e unha práctica, e -obviamente- un Coñecemento, que se da coma un Paradigma.

O noso intento por refigurar o Paradigma precedente é para darlle ás (alas) ás novas maneiras de configurar o mundo, o universo e a nosa existencia, porque vemos que a opresión, en todos os seus aspectos metafísicos, é ridiculamente a reducción do noso potencial de ser. E todo pensar produce creación, e toda creación reducida a Cero é absurda e non existe: é inexistente, polo que se da, dalgún modo, unha re-presión que institúe unha balanza na que a Lei (física) é dada coma Dogma (isto que digo é no factor político: hai unha crítica constitutiva do Poder, e este é multívoco: non só acaecente coma un Policía que che da un golpe, senón coma unha opresión, ao máis puro estilo Tiqquniano, no que o propio devir é instigador de represión cando non conta con linguaxe potenciada dende o Adentro dun novo aserto de realidade: a re-instauración do Mundo como colectividade a-forme, non significante como Centro-UN, non autorizada como Eu).

Pero, ao mesmo tempo, ese buscar non ten só unha connotación política activa no global dunha colectividade, senón no interno (de cada un, no noso soño diario). Porén, polo tanto, todo proceso de desplegue interior implica un coñecer-se (máxima délfica: “coñécete a ti mesmo”) o que implica unha recreación do ser dende adentro: ese intento deleuziano-foucaultiano de crear ese afora provisional dende o que chegar a un Adentro perenne. Spinoza non foi escaso nesta razón porque el sistematizou un método para explorar as dimensións afectivas e internas do ser: como quen di o Adentro non visible mais presenciable no discurso non verbal: no Sentimento.

O Sentimento é Ensoñar, cando este se irriga en múltiples maneiras de procesuar-se o ser, en tanto que un encarnado: aí está a clave.

Todo Negar implicará, necesariamente, o Negar aquelo que reprime e impide o poder constitutivo do ser en tanto que demiourgón, creador orixinario e raíz.

Paralelamente, entendo o que dices da filosofía do tético-antitético ao través do tempo, pero reitero: só o Equilibro (recordemos, de novo, a Plutarco: “méthen agán”, “nada en demasía”) implicará ao ser nun novo estar no que o devir se faga formativo e rememorante, e non esquizofrénico e olvidante. O olvido do ser, na súa multivocidade, implicará ao aquel ser que se escoite fora de sí coma un un, en vez de estar aí encarnado coma un outro, pero re-cordando (pensemos: “re-cordis”, “continuar o corazón”) o seu aserto primario, o aquel dicir primitivo polo que digo: eu son (e iso, na súa implicación colectiva, nós somos: creativos, multifacéticos e abertos).

O Poder Constitutivo é Poder de Maioría Interior en Evolución Consciente sobre o Real.

Apertiñas,

R.

Moi brevemente:

1- Spinoza e o esencialismo. Efectivamente, Spinoza fala das “esencias” (ensencia do home, etc.), máis, se non queremos ser “esencialistas” debéramos ter en conta que aquelas esencias non son as esencias do “esencialismo” contemporáneamente criticado. Se non me trabuco, as esencias spinozianas teñen máis que ver coas potencias das que é susceptible un corpo (susceptible de ser afectado e afectar) que con calquera outra cousa (de ahí a importancia suxerida por Abrahám do cupiditas). Esta idea é a que retoma Deleuze para dicer con Spinoza e Bateson que as “especies” poden ser mellor categorizadas polos seus “predicados” que por identidades de “suxeito”: un buei ten máis que ver (comparte máis afectos) con un cabalo de carga, que o cabalo de carga co cabalo de carreiras.

2- En canto a negatividade e o poder constituinte. O problema é o seguinte: Como se da o movemento? Como se constitúe a potencia? Se como ben di Manu, a negatividade en Hegel non está ben resolta, penso que é por mor deste tipo de problemas: paso do ser a través do no-ser, xogo da tese e a antítesis que leva implícita a síntesis, etc. Fronte a esta cuestión Deleuze e Guattari formulan o seu esquema da molaridade e molecularidade. A este respecto pode leerse o libro de Michael Hardt Deleuze. Un aprendizaxe filosófico. Agora ben, Que é entón a negatividade? Non atopo por ningures unha idea negativa do acontecemento en Deleuze que o vencelle na mesma liña discursiva de Hegel, menos ainda no seu concepto de corpo sen órganos. Existe unha idea de “anti-producción” (no Anti Edipo), que non é exactamente negatividade. Pola contra, penso que o concepto de Negri do poder constituinte é un concepto en liña co acontecimental (no sentido Deleuziano). Non é necesariamente racional ou irracional, senon que a racionalidade política constitúese no seu exercicio de xeito que as racionalidades (sempre cambiantes) transfórmanse so seu exercicio constituinte.

3- Coido que o problema do poder constituinte é outro. Roberto nos da un bo exemplo. Podemos pensar no movemento de Oaxaca (APPO e demáis) como un exercicio do poder constituinte, pero como ben sinala Roberto, non está carente de pulsións internas e mesmo acontecementos que obstaculizan o proceso (o tema da violencia). Non hai que romantiliza-los movementos sociais. A idea de poder constiuinte de Negri a toma el da escola operaista italiana dos anos sesenta. Nun pasaxe moi coñecido, Mario Tronti (o cal é citado por Deleuze e Guattari en varias ocasións), di o seguinte:

“También nosotros hemos considerado antes el desarrollo capitalista y luego las luchas obreras. Es un error. Es preciso dar la vuelta al problema, cambiar su signo, comenzar desde el principio: y el principio es la lucha de la clase obrera. En el ámbito del capital socialmente desarrollado, el desarrollo capitalista está subordinado a las luchas obreras, llega después de éstas y a éstas debe hacer corresponder el mecanismo político de su propia producción”.

O que fai Negri e desplazar o enunciado. Da man de Foucault e Deleuze (en contra de Hegel), o leva dende unha posición dialéctica a outra inmanentista. E ademáis, onde Tronti di “movemento obreiro” Negri di “resistencia” en xeral. É un desplazamento ben interesante, máis o problema tal vez sexa a indeterminación dos conceptos. Que é a resistencia? Como a definimos? Para amosar o problema ao desnudo e decilo en bruto: a resistencia non sempre é de esquerdas…

4- En canto a imaxinación constituinte. Eu non secundo as posicións teóricas de Graeber, máis poden ser de utilidade unha vez moduladas e resituadas. Noutro post falábamos da imaxinación en Spinoza. Alí falábamos da relación establecida entre imaxinación e coñecemento, e como está vencellada ao problema da ética e das potencias a través dos efectos que a imaxinación pode causar ben de alegría ou de tristeza. O que falábamos entón era de como se imaxina un o que xa é (no presente) e como pode producir (entón) unhas e outras potencias. O que tentaba plantexar é como un pode imaxinar o que non é para que sexa (no futuro). De algún xeito, esta última cuestión garda relación con outra afirmación spinoziana ben coñecida e que penso, lexitima esta tipo de acercamento a imaxinación: “nunca se sabe o que pode un corpo”.

5- Por último, penso que pode ser productivo debatir as nosas ideas, as teorías e os conceptos, en relación a exemplos empíricos (Por eso este post vai encabezado por unha teorización a partir dun exemplo etnográfico). As imaxes do discurso que elaboramos cobran así complexidade: aparecen excepcións, momentos de diferenciación, exercicios de potencias contradictorias, etc. Se nos quedamos na abstracción poderíamos dicer que a APPO e unha expresión do poder constituinte. Pero se nos achegamos ao seu caso, como fixo Roberto, vemos que hai matizacións, que nada segue un esquema teórico puro, que sempre hai, para decilo de algú xeito, matizacións. Realmente, o que sempre está alí e xogos complexos de poder e resistencia, imaxinacións dominantes e críticas, simultáneamente procesos novos e vellos, devires moleculares e reterritorializacións molares, etc.

Amigo Antón, amigo Manu. Estou dacordo co exposto por ti, Antón, paréceme moi acertado o plantexamento teórico que das a ver, de feito, non só é certo que toda teoría non se axusta nunca á práctica, senón que a pulsión humana imposibilita, na súa inmediatez, unha re-invención de nós mesmos mediante unha análise crítica do constituido, para devir dunha maneira completamente diferente, a como ata ese momento foi o modelo existencial imposto polo goberno, sistema ou práctica (asimilada) social por nós usada nunha comunidade concreta.

Entendo que toda loita implica un dobre uso da razón analítica e da imaxinación, ben sexa constitutiva ou ben sexa aquela que poderiamos conceptualizar como factor inventivo polo que un ser co-crea (con outros, ou non) un mundo. A primeira sóe imporse á segunda, pero xeralmente a segunda salta as barreiras da primeira… E moitas veces a paixón analítica do ser humano imponlle cadeas ao pensar, o verdadeiro, o imaxinativo, o que nos permite levantar a cabeza e ver que detrás desa Máscara non hai nada.

Espero poder ler con máis tino o texto enviado por ti, Antón, porque me suxire moitos puntos de vista, ábrense portas para a miña cognición.

Afondando no tema, penso que sería oportuno para a nosa discusión presente poñer en relación a “imaxinación”, o “poder constituinte”, a “imaxe” e as “figuracións”, entendendo por figura non so un recurso visual e lingüísitico, senon como con Donna Haraway, una encarnación semiótica que pode ser habitada. A continuación cito a páxina 4 do seu último libro, When Species Meet, xa que penso que pode ser útil para axudarnos a encarnar, nos contextos contemporáneos, os problemas dos que estamos a falar:

Figures help me grapple inside the flesh of mortal world-making en tanglements that I call contact zones. The Oxford English Dictionary records the meaning of “chimerical vision” for “figuration” in an eighteenth-century source, and that meaning is still implicit in my sense of figure. Figures collect the people through their invitation to inhabit the corporeal story told in their lineaments. Figures are not representations or didactic illustrations, but rather material–semiotic nodes or knots in which diverse bodies and meanings coshape one another. For me, figures have always been where the biological and literary or artistic come together with all of the force of lived reality. My body itself is just such a figure, literally. / For many years I have written from the belly of powerful figures such as cyborgs, monkeys and apes, oncomice, and, more recently, dogs. In every case, the figures are at the same time creatures of imagined possibility and creatures of fierce and ordinary reality; the dimensions tangle and require response.

Por certo, o libro de Haraway pode descargarse en http://gigapedia.com/ E aquí vai unha cita tomada do seu libro Testigo_Modesto@Segundo_Milenio.HombreHembra@_Conoce_Oncoratón®:

Las figuraciones son imágenes performativas que pueden ser habitadas. Las figuraciones, verbales o visuales, pueden ser mapas condensados de mundos discutibles. Todo lenguaje es figurativo, incluido el de las matemáticas; es decir, hecho de tropos, constituido por golpes que nos alejan de determinaciones literales. Enfatizo la figuración para hacer explícitio e ineludible la calidad trópica de todos los procesos semiótico-materiales (1994: 28).

Antón,

Entendo perfectamente o que dis, de feito levo toda a tarde, en certo modo, pensando no tema. Ben lendo literatura, ben analisando, polo miúdo, certos conceptos que creo realmente interesantes e necesarios para abordar o tema da transformación cultural positiva. Porque, se non me trabuco, diso se trata. Agora ben: chamémoslle transformación cognitiva a un novo plano de realidade ou transmutación dos órganos do ser en un novo nivel consciente, que nos permite emanciparnos, dunha forma-estado ou dun sistema de dispositivo(s) que nos perturban e nos fan mudar a consciencia (enténdoa nun nível moi amplo, non quero entrar en discusións sobre si Hegel ou Descartes) a un nivel de aspectuación do real máis amplo e integrador, ca o modelo existencial ou presencial que desenvolvía(mos), só(s) ou en comunidade, até ese momento: o fin, se é que falamos de fin, é a transformación consciente, a operación da mutación e a emancipación (social, individual e colectiva).

Estiven lendo unha serie de escritos -esta tarde, me refiro- de místicos árabes (iraníes) do século XII, teósofos e pensadores da kalam, teoloxía islámica, sufíes e averroes, todos xuntos. Acadando, así, por antonomasia, unha comprensión un pouco máis aberta que a que, até este momento da miña vida tiña atesourada: máis descartes, menos Averroes, máis derrida menos najm kobrâ.

Máis alá de afáns narrativos, nómades, personais, quero dicir con isto que estiven intentando anchear a miña percepción do mundo, da “visión imaxinal” do meu universo (simbólico, cognitivo e activo, posto que de aí derívase unha acción). Sentíame raro, teño que recoñecelo, porque os conceptos de Ibn Arabi son tan diferentes dos de Aristóteles que me producían cambios simultáneos de percepción (do entorno, real, do xardín do meu pai) a medida que ía confrontándome co texto. Non quero entrar en detalles acerca da súa conducta metafísica, pero se o saco a relucir é porque atopei algo realmente singular:

1) Mundus Imaginalis (‘âlam al-mithâl):

Entre el mundo de las puras luces espirituales (…) y el universo sensible, se extiende en la linde de la novena esfera (la Esfera de las esferas) un mundus imaginalis que es un mundo espiritual concreto de figuras-arquetipos, formas de aparición (…) la dialéctica filosófica deduce su necesidad y sitúa su plano; la visión efectiva del mismo se ofrece a la apercepción visionaria de la Imaginación Activa. (Henry Corbin, El Hombre de Luz en el Sufismo Iranio, p.58)

É obvio que, salvando as distancias culturais, hai unha consideración ben activa da Imaxinación no proceso constitutivo do ser-aí, en tanto que elemento existencial (a Imaxinación) que procesúa (n)o ser un estado de desarraigo na medida en que se ve privado da inminente presencia dese estado de realidade imaxinal (beatífico, na meirande parte dos shaiks, guías, sufíes). Sen embargo é ese estado imaxinal o que conductúa a orixinación do ser-aí en tanto que algo existente: sen ser consciente de esa capacidade imaxinal o ser vese desprovisto de sí (mesmo, en tanto que independente, e individuado, en palabras de Jung) e convértese en pasto da Tebra: da nada visional, do lugar que non contén nada (coma a Nada que corroe o país de Fantasía, en A Historia Interminábel de Michael Ende). O lugar da imaxinación activa é algo posterior ao físico e anterior ao inorgánico en tanto que proceso (físico-químico ou telúrico, tanto da, neste caso), é -en certo modo- un ámbito intersticial, medial ou inter-conectivo donde se das as presencias-figurativas do real, do seu acontecemento. É debido a esa nada informe que corroe ao abastardecido ou domeado (oprimido) que o sufí ou místico debe empezar o:

2) Combate Espiritual (yihad):

Que Najm Kobrâ, filósofo e místico iranio do século XII, relata no seu Diarium (experiencias extáticas relatadas por él, a modo de cartografía mental da súa experiencia do mundus imaginalis) como unha forma de loita que todo iniciado, e buscador da liberdade real do seu adentro, debe empezar deste modo:

Amigo, cierra las pupilas y mira lo que ves. Si me dices “no veo nada”, estás en un error. Puedes ver, pero desgraciadamente la tiniebla de tu naturaleza está tan próxima a ti que dificulta tu visión interior, hasta el punto de que no la disciernes. Si quieres discernirla y verla ante ti, manteniendo siempre las pupilas cerradas, comienza por disminuir o por alejar algo de tu naturaleza. Pero la vía que conduce a este fin es el combate espiritual.

Por iso só no combate, que implica un loitar-pola/coa-imaxinación, un empeza a encontrar respostas no seu ámbito diario e descubre que non hai nada aí fóra que lle poda facer ter medo ou querer algo ou simplemente estar quieto sen respostar ante unha opresión efectuada dende o exterior.

Sen embargo hai un momento no que Henry Corbin, filósofo francés, traductor de Heidegger ao francés, e da grande inmensa parte dos pensadores iranios-iraquíes do século XII-XIII, no seu libro El hombre de luz en el sufismo iranio di:

[Pero] Reconocer a los (…) adversarios es fijar experimentalmente sus formas de aparición. Najm Kobrâ no construye de ningún modo una teoría; describe los acontecimientos reales que se desarrollan en el mundo interior, en el “plano de la apercepción visionaria” (maqam al-moshahada), en el orden de realidad que corresponde propiamente al órgano de la percepción que es la facultad imaginadora.

E engade:

Ahora bien, ya hemos visto que, como cualquier otra realidad espiritual, Satanás [arquetipo do adversario] no es exterior a ti mismo; sus esfuerzos por “penetrar en ti” no son más que una fase de la lucha que se libra en tu interior.

Isto todo, que saco textualmente dos libros cos que andiven entretecido esta tarde, implica para min unha sorte de reconsideración de todo o vivido en comunidades indíxenas e nas súas loitas (armadas, contra ou a favor de alguén ou algo: dereitos, opresores, etc.). E resituándome no contexto decátome dunha singularidade: todo o que fixen, nese tempo de combatir exteriormente (mediante libros, pedradas ou concilios, foros, etc.) non foi senón depurar algo interior en min que me facía imaxinar con máis consistencia a posibilidade dunha nova forma de vida, a través, teño que dicilo, dun permanente acto de reconsideración da forma mental pretérita que eu tiña definido e (así) afinándoa refinar o meu vínculo co entorno inmediato. Non podo negar que unha das cuestións principais que emerxeron tras (mediante, a través) do conflicto foi a capacidade comunal de imaxinar unha nova potencialidade global e colectiva entre todos os membros da comunidade (oaxaqueña, internacionalista, etc.). Non houbo un só ser que participara nesa conciliación orxiástica de liberdade comunal que non afinara en algún nivel o seu propio potenciar-imaxinador.

Cada acto era revestido de un pensar anovador.
E recórdome dunha palabra que un vello anciano indíxena, que non falaba español, senón zapoteco dicía: “hai moitas maneiras de que o combate exista, pero só dúas son as vías: a primeira, a máis común, a que toman todos, por pereza, é repetir os moldes exactos do pasado; a segunda, a novedosa, a atraida por todos vós, nós, no proceso comunal que estamos configurando é a da rebelión da nosa imaxinación: inventemos sendas que aínda, hoxe, non teñan razón de ser e ninguén as quixo até o día de hoxe, por pereza, falta de inventiva e sin razón existencial”. E logo, tras esa batalla campal, na que todos os folgos foron desfeitos, aínda esa proclama: “estamos (subversivamente, dende abaixo) construindo a nova maneira de darse o poder”. A imaxinación rebelouse porque non había un canon, non había un deus… O noso combate era eminentemente espiritual. E recoñézoo coma un honor; saberse inmerso dun proceso no que todos, á súa maneira, revolucionaban o vínculo co seu propio ensoñar-activo e pasaban a tomar as armas da construcción social, inventando unha nova posibilidade sociocomunitaria, evolucionada dende os patróns de vello (inseríndoos en novos formatos que nós, os occidentais, lles dábamos). Recoñezo, eu, personalmente, que me transformei. E moitos medos que tiña albergados: a cuestión curricular, a licenciatura en filosofía, a vida en comunidade coa xente galega, os meus pais, a miña ex-moza, a visión en conxunto do sistema capitalista, corte inglés, unicaja, banco santander, caixa galicia, gadis, fonseca, xunta de galiza, madrid, eleccións, fútbol club barcelona, el país, colgate, maneiras novas de crecer nun sistema capitalista, plans de pensións, paro e servizos sociais (os domingos de festa, ao hipercor, e tamén a ver a última peli de harry potter)… e toda esa trapallada sen sentido, non eran senón ficcións, feiticería, para adormecer o proceso colectivo de imaxinar. Só iso.

Combatir Espiritualmente é Imaxinar.
E esa transformación ocorre no mundo: inmediato.

Lin, fai uns días, un magnífico texto de Gilles Deleuze (La Literature et la Vie) que empecei a traducir ao galego. Hoxe, comezando, por azares, agoriña, fai nada, antes de escribir estas palabras, a revisar o traducido, atopeime, con esta intención de vos contar estas palabras, esta, estupefaciente palabra de Gilles, o primo:


unha lingua estranxeira non pode labrarse na lingua mesma sen que toda a linguaxe á súa vez bascule, se encontre levada ao límite, a un afóra ou a un envés consistente en Visións e Audicións que xa non pertencen a ningunha lingua. Estas visións non son fantasías, senón auténticas Ideas que o escritor ve e oe nos intersticios da linguaxe, nas desviacións da linguaxe. Non son interrupcións do proceso, senón o seu lado externo. O escritor como vidente e oínte, meta da literatura: o paso da vida á linguaxe é o que constitúe as Ideas.

E daí pensei en que se só fósemos capaces de figurar (no sentido de Dora Haraway e de Maurice Blanchot, cando fala das figuras que se habitan no texto, encarnándoas) esas presencias imaxinais no noso cotiá, día-a-día e impedir que ningunha orde social constituida nos detivera neste proceso, a nosa Imaxinación Comunal (tanto individual, coma comunitaria) empezaría a despertar até tal grao que nos empezaríamos a emancipar na construcción dunha nova interfaz para o re-crear-se da nosa Imaxe Virtual en Movemento, que sería -de certo- Literatura, Vida sen Contemplacións…

E niso, no despertar de unha Literatura / Vida sen Centro(s), ao máis puro estilo deleuzinao, cando fala diso, no mesmo texto de A Literatura e a Vida, de que o escritor é “…devir outra cousa que escritor. A aqueles que lle preguntan en qué consiste a escritura, Virginia Woolf resposta: Quen fala de escribir? O escritor non, o que lle preocupa a él é outra cousa.”, eu acho, así, nesa liña, que é certo aquelo que dicía Simone Weil de que “Non posuímos nada no mundo -posto que o azar pode quitarnos todo- senón o poder dicir “eu” […] Non hai absolutamente ningún acto libre que nos sexa permitido senón a destrución do eu.” É este tal vez o corolario que me gustaría apuntalar: o desenvolvemento da conciencia-imaxinística colectiva é necesario desarrollala dende unha primeira fase de deconstrucción egolóxica e con isto do máis importante: da trama literaria que constrúe a nosa identidade colectiva, abríndonos a novos patróns significantes, fóra de todo control colectivo e artefactual (discursivo, teórico, académico) abríndonos a unha extremada creatividade non só na figura imaxinal específica, na forma simbólica concreta, senón na maneira en que esta pode codificar un sentido semiótico a unha poboación. Ese é o vértigo e aí é onde está a revolución; a transformación semántica da interacción cotiá, a trama literaria que nos constrúe, aprender a reformularla, e abrila á litchung (presencia) como dicía Heidegger na que outra forma sintáctica puidera ser… E aí andamos en posibilidade(s).

A Transformación mediante a Imaxinación,
que implica unha renovación da Práctica Social Específica que acondiciona un espazo para dar-se esa maneira de Ensoñar-Activa.

Para min: Revolucionar é Revolucionar-se.

😉

Rob.

PS: Ernst Cassirer, no seu Filosofía das Formas Simbólicas, di (agora non atopo o párrafo) que todo acto de significación humana, toda forma simbólica emanada no inicio do seu despertar, só se sostivo no primeiro e máis elemental manifestarse do ser en tanto que proclamador da súa auto-conciencia: o Grito.

roberto, já o falamos estes dias que nos vamos a ver; más estou pensando que este comentario teu poderia ir de anexo final á teoria da imagem, também como articulador do que está acontecendo na rede; e porque me parece que é magnífico e implementario.

apertas chingonas,
mão curadora-visionaria que eres.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: